Học thuyết bệnh cơ theo Hoàng Đế Nội Kinh

Trước tiên, cần hiểu sơ về tư tưởng học thuật của “Hoàng Đế Nội Kinh – Tố Vấn”: Chịu ảnh hưởng của tư tưởng triết học khí nhất nguyên luận cổ đại Trung Hoa, xem con người là một phần của toàn bộ thế giới vật chất, cho rằng vạn vật trong vũ trụ đều do vật chất nguyên sơ là “khí” tạo thành. Đồng thời, theo quan niệm “con người tương ứng với thiên địa, nhật nguyệt”, nó gắn kết con người với tự nhiên, nhấn mạnh rằng mọi hoạt động sinh lý bình thường và biến đổi bệnh lý của con người đều liên quan mật thiết với tự nhiên.

Theo Hoàng Đế Nội Kinh, muốn phân tích cẩn thận và tỉ mỉ cơ chế gây bệnh để có thể chẩn đoán chính xác không có chút sai lầm, thì phải nắm được quy luật biến đổi của lục khí không được có chút sai sót nào. Từ đó cẩn thận nắm rõ lý luận về cơ chế gây bệnh, căn cứ vào thuộc tính của bệnh, đối với triệu chứng xuất hiện phải tìm ra nguyên nhân.

Học thuyết bệnh cơ là gì?

Học thuyết bệnh cơ là một học thuyết nghiên cứu về cơ chế nội tại của sự phát sinh, phát triển, và biến đổi của bệnh tật. Trong Hoàng Đế Nội Kinh – Tố Vấn, có nêu ra từ cơ chế cụ thể nhưng bên dưới.

Các cơ chế chính của học thuyết bệnh cơ

Nguyên nhân phát sinh bệnh tật

Có rất nhiều nguyên nhân khiến con người mắc bệnh. Bệnh là do tà khí xâm nhập cơ thể gây ra, trong Hoàng Đế Nội Kinh chia nguyên nhân gây ra bệnh tật thành 2 loại:

1. Trường hợp phát sinh ở nội tạng thuộc âm
   • Bệnh phát ở kinh âm, bệnh ở bên trong, là vì ăn uống không điều độ, sinh hoạt thất thường, phòng sự quá độ, hỷ nộ vô thường
2. Trường hợp phát sinh ở thể biểu thuộc dương
   • Bệnh phát ở kinh dương, bệnh ở thể biểu là vì bị các tà khí phong vũ hàn thử (gió, mưa, lạnh nóng) xâm nhập. Phong vũ hàn thử: là khái quát của “lục dâm”; Âm dương hỷ nộ” là khái quát của “thất tình”; Ẩm thực cư xử là “ẩm thực lao quyện”

Sự phát triển của bệnh tật

Sự thắng thua giữa hai bên chính tà quyết định sự phát sinh và phát triển của bệnh tật.

Các tà khí phong vũ hàn thử, nếu không gặp khi cơ thể hư nhược, thì thường không thể xâm nhập và gây bệnh. Tức là, khi đột nhiên gặp mưa to gió lớn mà không mắc bệnh thì là do cơ thể khỏe mạnh chứ không hư nhược.

Chính vì vậy, tà khí thường không thể đơn độc gây bệnh. Vì vậy: Cơ thể hư nhược trước gặp tặc phong tà khí, kết hợp thì mới gây bệnh. Đây cũng có nghĩa là chính khí ở bênh trong thì tà khí không thể xâm nhập.

Sự biến đổi của bệnh tật

Sự biến đổi của bệnh rất phức tạp, Hoàng Đế Nội Kinh cũng khái quát về bệnh biến theo nhiều phương diện khác nhau:

1. Theo phương diện âm dương
   • Kinh dương dễ bị phong tà tấn công
     • Bệnh tà ở kinh dương đi lên đến cực điểm rồi lại đi xuống.
     • Phần dương nhiễm bệnh tà thường sẽ truyền vào lục phủ.
     • Bệnh tà xâm nhập phần dương, dương khí trở nên thịnh gây ra bệnh cuồng.
     • Bệnh tà xâm nhập phần dương, tranh với dương khí, dương khí bị tổn thương gây ra bệnh điên.
     • Bệnh tà từ phần dương đi vào phần âm, bệnh nhân sẽ trở nên yên lặng.
   • Kinh âm dễ bị thấp tà tấn công
     • Bệnh tà ở kinh âm đi xuống đến cực điểm rồi lại đi lên.
     • Phần âm nhiễm bệnh tà thường sẽ truyền vào ngữ tạng.
     • Bệnh tà xâm nhập phần âm, âm khí trở nên thịnh gây ra bệnh tý.
     • Bệnh tà xâm nhập phần âm, tranh với âm khí, âm khí bị tổn thương gây ra bệnh câm.
     • Bệnh tà từ phần âm đi vào phần dương, bệnh nhân sẽ trở nên nóng giận.
2. Quy nạp bằng biểu lý trong ngoài
   • Bệnh ở bên ngoài: Mạch tượng đập ở ngón tay mạnh mẽ, đây gọi là thái quá, cho thấy bệnh ở bên ngoài
   • Bệnh ở bên trong: Nếu mạch hư nhược không thực, thì là bất cập, cho thấy bệnh ở bên trong
   • Các quy luật bệnh biến:
     • Bệnh trong cơ thể chuyển biến thành bệnh ở thể biểu, mà bệnh ở thể biểu thiên thịnh và hữu dư
     • Bệnh ở thể biểu chuyển biến thành bệnh trong cơ thể, mà bệnh trong cơ thể thiên thịnh và hữu dư
     • Bệnh ở thể biểu và bệnh trong cơ thể không liên quan đến nhau
3. Quy nạp bằng hàn nhiệt
   • Dương hư sẽ sinh ngoại hàn, âm hư sẽ sinh nội nhiệt
   • Dương thịnh sẽ sinh ngoại nhiệt, âm thịnh sẽ sinh nội hàn
4. Luận theo hư thực
   • Tà khí thịnh thì là chứng thực
   • Chính khí tổn thương thì là chứng hư
   Thực: nghĩa là tà khí thịnhHư: nghĩa là chính khí suy
   • Có trường hợp chính hư mà tà thực
   • Có trường hợp tà thực mà chính không hư
   • Có trường hợp chính hư mà không có tà thực
   • Có trường hợp chính không hư mà tà không không thực

Bài viết trên đây chỉ mang tính khái quát về học thuyết bệnh cơ theo sát cuốn sách Hoàng Đế Nội Kinh – Tố Vấn, được mình được đọc, hiểu, và trình bày lại theo cách dễ nhớ, dễ hiểu hơn. Đồng thời được viết lại trên tinh thần chia sẻ, cùng nhau chúng ta biết và hiểu thêm một kiến thức mới liên quan đến y đạo, không mang mục đích kinh doanh, cũng như chữa bệnh.